• Prynu’n fwy lleol

    Mae siopau lleol gwych ar draws y Fro, yn gwerthu unrhyw beth o ffrwythau a llysiau a bwydydd cyflawn, i gig a chynnyrch llaeth.

    Gallwch weld ein cyfeiriadur am restr o fannau gwych i brynu’n lleol.

    Fel arall, darllenwch ein eitem newyddion ar y deg prif le i brynu’n lleol yn y Fro.

  • Paratoi o’r cychwyn

    Mae coginio o’r cychwyn yn ffordd wych o ddysgu mwy am yr hyn sydd yn eich bwyd a chael rheolaeth well dros yr hyn yr ydych yn ei fwyta.

    Mae’r cynllun Sgiliau Maeth am Oes TM yn gweithio gydag asiantaethau partner a sefydliadau i sicrhau bod gan bawb yng Nghymru y sgiliau, y cyfle a’r hyder i gael mynediad at y bwyd y maent ei eisiau ar gyfer iechyd da. Mae eu gwefan yn cynnig amrywiaeth o gyrsiau hyfforddiant yn ogystal ag awgrymiadau a chyngor am faeth, syniadau am ryseitiau a gemau rhyngweithiol sydd yn addas ar gyfer pob oed.

    Os hoffech ddatblygu eich sgiliau coginio a dysgu mwy ynghylch sut i goginio o’r cychwyn, efallai yr hoffech roi cynnig ar eu cywrs Dewch i Goginio. Mae hwn yn gwrs coginio ymarferol, am ddim, y gellir ei gwblhau dros 6-8 wythnos. Cyflwynir y cwrs mewn ffordd hwyliog ac anffurfiol ac mae’n galluogi cyfranogwyr i ddatblygu hyder a sgiliau yn paratoi prydau iach. Mae’r cwrs wedi ei achredu gydag Agored Cymru ar Lefel 1 a chynhelir y cyrsiau hyn ar draws Caerdydd a’r Fro.

    Mae gan y tîm Deieteg Iechyd y Cyhoedd amrywiaeth o ryseitiau gwych ar gyfer cyfranogwyr y cwrs Dewch i Goginio, trwy Sgiliau Maeth am Oes.  Maent yn dymuno eu rhannu’n fwy eang i gynorthwyo pobl a theuluoedd i goginio gartref yn ystod y cyfnod heriol hwn.

    Gallai’r ryseitiau fod yn ddefnyddiol hefyd i Bartneriaid Ymateb Bwyd eu rhoi allan gyda pharseli bwyd brys neu ar y cyd â phrydau aelodau.

    Gellir hyfforddi tiwtoriaid Dewch i Goginio trwy gynllun SGILIAU MAETH AM OES TM. Ar ôl cael hyfforddiant, gall tiwtoriaid gael gafael ar adnoddau o ansawdd uchel fel llyfr ryseitiau Dewch i Goginio, gweithlyfrau dysgwyr a llawlyfr tiwtoriaid.

    Ac os oes gennych sgiliau coginio yn barod, beth am rannu’r rheiny gyda’ch plant, eich ffrindiau a’ch teulu er mwyn iddyn nhw allu dysgu i goginio o’r cychwyn hefyd!

    Os hoffech roi cynnig ar ryseitiau newydd nad oes gennych y cyfarpar ar eu cyfer, beth am roi cynnig ar logi cyfarpar gan Benthyg? Mae ganddynt ganolfannau yn y Barri a Penarth, ac yn ehangu gwasanaeth symudol i weddill y Fro ar hyn o bryd.

  • Bwyta mwy o ffrwythau a llysiau

    Yn ôl y Canllaw Bwyta’n Iach, dylem fod yn bwyta o leiaf 5 darn o ffrwythau a llysiau’r dydd. Gall hyn gynnwys rhai ffres, mewn tun, sych neu sudd. Mae ffrwythau a llysiau yn ffynhonnell dda o fitaminau, mwynau a ffibr. (Dylai sudd ffrwythau a smwddis gael eu cyfyngu i ddim mwy na 150ml y dydd).

    Mae sawl ffordd wahanol y gallwch sicrhau eich bod yn cael eich 5 y dydd, fel cyfnewid eich byrbrydau gyda ffrwythau neu lysiau. Gallwch gynnwys mwy o lysiau yn eich prydau bwyd hefyd, trwy ddewis ryseitiau sydd yn cynnwys llawer o lysiau. Mae llawer o adnoddau ar-lein ar gyfer coginio pryd iach:

    Trwy roi blaenoriaeth i lysiau tymhorol sydd yn cael eu tyfu’n lleol, gallwch sicrhau eich bod yn cael y gorau o’ch llysiau, ac yn sicrhau ei fod mor gynaliadwy â phosibl hefyd. Mae’r rhestr hon gan Gymdeithas y Llysieuwyr yn dangos beth sydd yn dymhorol, pa bryd:

  • Ceisio lleihau gwastraff bwyd

    A wyddoch chi fod aelwydydd yn y DU yn gwastraffu 6.5 miliwn o dunelli o fwyd bob blwyddyn, 4.5 miliwn ohono’n fwytadwy.

    Gall gwastraffu llai o fwyd (trwy brynu llai a sicrhau eich bod yn bwyta’r hyn yr ydych yn ei brynu) arbed £££oedd i’ch aelwyd bob blwyddyn, ac mae hefyd yn lleihau eich effaith ar yr amgylchedd. Gallwch gyfrifo faint o arian a’r hyn sydd yn gyfwerth â charbon y gallwch ei arbed os byddwch yn dechrau lleihau’r bwyd yr ydych yn ei wastraffu ar wefan Guardians of Grub.

    Am rai awgrymiadau gwych ynghylch sut i osgoi gwastraff bwyd, ewch i wefan Caru Bwyd Casáu Gwastraff.

    Mae rhywfaint o wastraff bwyd, fel croen banana a bagiau te, yn anochel. Gwnewch yn siŵr eich bod yn ei roi yn eich bin ailgylchu bwyd (nid yn y gwastraff cyffredinol) er mwyn i’r cyngor allu ymdrin ag ef yn gywir. I ganfod pa ddiwrnod yw eich casgliad ailgylchu bwyd lleol, neu i archebu cynhwysydd ailgylchu bwyd newydd, ewch i wefan Cyngor y Fro.

    I’w wneud yn fater cymunedol, beth am gynnal digwyddiad Cawl Disco i ddod â phobl ynghyd tra’n defnyddio bwyd dros ben?

  • Rhoi cynnig ar dyfu eich bwyd eich hun

    A wyddoch chi fod Morgannwg yn arfer cael ei galw’n ‘Ardd Cymru’?

    Mae llawer o fuddion i dyfu eich bwyd eich hun, yn cynnwys bod yn egnïol, arbed arian, buddion amgylcheddol (mwy tebygol o fod â dim gwastraff, milltiroedd bwyd isel ac yn organig!), yn ogystal â manteision cymdeithasol tyfu gyda’ch gilydd gyda theulu a ffrindiau. Nid oes angen llwyth o le – gall tyfu o botiau ar silff y ffenestr roi llawer o foddhad!

    Rhandiroedd

    Neu, gall unrhyw un sydd yn byw yn y Fro wneud cais i rentu darn o dir ar unrhyw un o safleoedd rhandir y Cyngor. Gallwch ganfod mwy am hyn ar eu gwefan.

    Gerddi cymunedol

    Os na allwch ymrwymo i randir, gallwch gymryd rhan yn un o’r gerddi cymunedol niferus sydd wedi eu sefydlu ar draws y Fro. Gweler ein cyfeiriadur am restr o’r prosiectau tyfu cymunedol gwahanol.

    Os hoffech ganfod mwy am y cymorth sydd ar gael ar gyfer sefydlu a datblygu man tyfu cymunedol newydd, ewch i wefan Ffermydd a Gerddi Cymunedol Cymru.

    Gwyliwch ein fideo am brosiectau tyfu bwyd cymunedol yn y Fro yma.

  • Gwirfoddoli ar gyfer prosiect bwyd lleol

    Mae rhai cyfleoedd gwirfoddoli gwych mewn prosiectau bwyd ar draws y Fro. O erddi cymunedol, i fanciau bwyd a chanolfannau dosbarthu bwyd. Gallwch ganfod mwy yn ein cyfeiriadur trwy hidlo’r categori ‘cyfleoedd gwirfoddoli mewn prosiectau bwyd’.

    Gallwch hefyd gysylltu â Gwasanaethau Gwirfoddol Morgannwg (GVS) i ganfod mwy am gyfleoedd gwirfoddoli sydd yn addas ar gyfer eich anghenion.

  • Gofyn am opsiynau iachach a mwy cynaliadwy yn eich hoff fwytai

    Pan fydd siopau, caffis a bwytai yn gwybod bod eu cwsmeriaid yn y gymuned leol eisiau rhoi blaenoriaeth i opsiynau iachach a mwy cynaliadwy, maent yn fwy tebygol o sicrhau bod y rhain ar gael.

  • Rhoi blaenoriaeth i ddim datgoedwigo a chynnyrch eraill sydd wedi eu hardystio yn cynnwys te, coffi a siocled

    Ar gyfer cynhwysion neu gynnyrch sydd yn dod o gadwyni bwyd â lefel uchel o risg cymdeithasol ac amgylcheddol, edrychwch am ardystiad i sicrhau bod y cynnyrch yn rhydd rhag ymyrryd â hawliau dynol, hawliau gweithwyr, a datgoedwigo.

    Mae enghreifftiau o gynnyrch sydd fel arfer â lefel risg uchel yn eu cadwyni cyflenwi yn cynnwys:

    • Coffi
    • Siwgr
    • Siocled
    • Te
    • Soi
    • Olew palmwydd

    Rhai cynlluniau ardystio i edrych allan amdanynt yw:

    Cynghrair y Goedwig Law

    Grŵp Bord Gron ar Olew Palmwydd Cynaliadwy

    Masnach Deg

    Safon Aur sy’n Gyfeillgar i Adar (coffi)

    Bonsucro (siwgr)

    Grŵp Bord Gron ar Soi Cyfrifol (soi)

    Am fwy o wybodaeth am ddim datgoedwigo yng Nghymru, gweler Maint Cymru Cenedl Dim Datgoedwigo.

  • Lleihau, ailddefnyddio, ailgylchu deunydd pacio lle y bo’n bosibl

    Mae sawl ffordd wych o leihau’r defnydd o blastigau untro a deunydd pacio arall.

    Mae gan y Fro nifer o siopau dim gwastraff, yn cynnwys Awesome.Wales yn y Barri a’r Bont-faen, a siop dim gwastraff symudol Weigh To Go sydd yn gwneud ymweliadau ag ardaloedd gwahanol o’r Fro ar ddiwrnodau gwahanol o’r wythnos (edrychwch ar eu gwefan i weld yr amserlen ddiweddaraf). Gallwch hefyd ymweld â marchnadoedd lleol, fel Marchnad Ffermwyr y Fro yn y Bont-faen bob dydd Sadwrn, sydd yn cynnig llawer o gyfleoedd ar gyfer siopa dim gwastraff.

    Gallwch osgoi poteli dŵr plastig untro trwy gael potel amldro wedi ei gwneud o fetel neu blastig caled, a’i llenwi gartref neu wrth fynd. Byddwch yn defnyddio’r ap Ail-lenwi i ganfod ble i fynd ar gyfer ail-lenwi, gostyngiadau a gwobrau am ddod â’ch cwpan coffi eich hun, a mannau ar gyfer siopa di-blastig!

    Gallwch ddarllen ein heitem newyddion Cegin Dim Gwastraff gydag Awesome.Wales am awgrymiadau ar leihau gwastraff cegin gan Amy yn Awesome.Wales.

    I drigolion yn y Barri a’r Bont-faen, mae Awesome.Wales yn cynnig casgliad ailgylchu misol Terracycle, gan eich galluogi i ailgylchu pethau fel pacedig creision, tiwbiau Pringles a blychau lensys cyffwrdd. Ewch i https://awesome.wales/recycling/ i ganfod mwy.

    I ganfod mwy am wasanaethau ailgylchu cyngor Bro Morgannwg, ewch i’w gwefan.

  • Rhoi blaenoriaeth i gig a chynnyrch llaeth o ansawdd gwell

    Trwy roi blaenoriaeth i gig a chynnyrch llaeth o ansawdd gwell, gallwch wneud gwahaniaeth arwyddocaol i les anifeiliaid, natur a bioamrywiaeth, a chefnogi ffermwyr y DU sydd yn cynhyrchu i safonau uwch. Mae gan gig gwell lond gwlad o fuddion ar gyfer natur a bioamrywiaeth, ac mae fel arfer yn iachach.  Bydd eich ymrwymiad hefyd yn helpu i fynd i’r afael â’r bygythiad o ymwrthedd gwrthfiotig a’r risg o glefydau milheintiol yn y dyfodol. 

    Mae enghreifftiau o ardystiadau ‘gwell’ i chwilio amdanynt yn cynnwys:

    • Sicrwydd gan yr RSPCA (cynhyrchiant o dan do)
    • Wyau Sgubor British Lion
    • Cyw iâr cig Lles Anifeiliaid Gwell Dan Do Tractor Coch.

    Mae enghreifftiau o’r ardystiadau ‘gorau’ yn cynnwys:

    • Organig Cymdeithas y Pridd (dofednod, moch, cig eidion a chynnyrch llaeth)
    • Pasture for Life (cig eidion a chynnyrch llaeth)
    • Sicrwydd yr RSPCA (cynnyrch maes/organig)